Dekate Mousa naar Photokina

Afgelopen zaterdag, 25 september, vertrokken elf DM leden in alle vroegte naar Keulen. In deze Duitse metropool vond namelijk van 18 tot en met 23 september de Photokina plaats, een beurs waarin alles draait om beeld. Naar eigen zeggen is deze tweejaarlijkse beurs zowel hoogtepunt als verzamelpunt voor alle foto–enthousiastelingen; amateur, professioneel, en alles daartussenin.

Keulen ligt in de deelstaat Noord-Rijland-Westfalen, op slechts 85 kilometer van de grens met Nederland, dus arriveerden de Eindhovense studentenfotografen (die voor de gelegenheid ook speciaal uit Utrecht, Rotterdam en de Achterhoek kwamen) na anderhalf uur scheuren op de Deutsche Autobahnen, al in de Rijnstad.

Na het gebruikelijke parkeerplaatsdilemma bleek het nog een hele toer de mensen in de andere auto’s terug te vinden, om na binnenkomst gelijk weer ieder zijn eigen weg te gaan, vrijwillig of omdat je elkaar makkelijk kwijt kon raken. Ondanks de enorme afmetingen van dit beursgebouw kon je namelijk nog over de hoofden lopen! Van kredietcrisis leek dus even weinig te merken.

Naast zwaargewichten Canon en Nikon waren er allerhande kleine(re) ondernemingen vertegenwoordigd. Traditioneel, experimenteel en B-merk materiaal werd in goed uitgelichte stands ter bewondering aangeboden. Er kon gespeeld worden met objectieven, statieven en flitsinstallaties. Ook waren er exposities, plekken waar je je eigen foto’s kon laten afdrukken en stands die je lens voor je kalibreerden. Het voortbestaan van analoge fotografie werd gevierd in de kleurrijke Lomography stand, waar ze aan mensen met een goed foto-idee zelfs de felbegeerde plastic cult-camera’s uitdeelden. Ook kon men overal kaartjes invullen om kans te maken op allerlei andere producten (hierbij vrijwillig een hele berg spam op zich afroepend).

Voor ieder wat wils, maar na zes uur hebberig slenteren was de koek op. De dag werd besloten met een gezamenlijk diner bij een Duitse Mexicaan, waarna de drie auto’s weer begonnen aan de terugweg richting -hoe toepasselijk: Nederlands’ lichtstad. 

Nichon Glerum

DM goes underwater!

Vrijdag 9 april vond voor de eerste Dekate Mousa onderwaterfotografie-workshop plaats in het zwembad Eikenburg aan de Aalsterweg. Negen DM-leden waagden zich een avond aan de wonderlijke wereld van chloorwater, plastic vissen, Charlie’s Underwaterangels en poging tot ponchomoord..

Na een korte duikintroductie door (onderwater)fotografe Wendy Hoevenaars, speciaal voor de brevetloze leden, konden we te water!

Vier camera’s stonden ons ter beschikking: drie onderwater compactcamera’s (Canon Powershot) en één spiegelreflex (Canon 50D) met solide waterdichte behuizing, twee flitsarmen en mega handvat. Er werd dus in teams gewerkt. De plastic onderwaterdieren vormden na een tijdje niet echt een uitdaging meer en dus ontpopten sommige DM-leden zich tot instant-model. De vrouwelijke afgevaardigden hadden zelfs wijde voile jurken en doeken meegenomen, wat in sommige gevallen prachtige effecten opleverde.

De spiegelreflexcamera gaf natuurlijk veruit het beste resultaat, maar het bleek nog een hele tour te ademen door een mondstuk, jezelf te levelen in het water, je neus te klaren, de camera vast te houden, te bedienen en dan ook nog op het goede moment de knop in te drukken! Van de 4 gigabyte aan afbeeldingen is er daarom uiteindelijk maar minescuul gedeelte echt geslaagd. Oefening baart kunst! Dus houd de DM-activiteiten agenda in de gaten voor een vervolg…

Om half 1 gingen we uitgeput, met pissebeddenhuid op vingers en tenen, en rode coffeeshop ogen naar huis. Moe maar voldaan!

Nichon Glerum

Workshop flitstechniek 23 februari door Jan Kok

· De trend op het gebied van flitstechniek is op het moment overdreven ingeflitste afbeeldingen (Vrij Nederland is hiermee vaak de trendsetter)

· De juiste instelling bij direct flitsen kun je bereiken met behulp van de volgende formule:

richtgetal = diafragma x afstand (in meters) dit bij ISO 100 en 50 mm

Een voorbeeld:
Het richtgetal van een flitser is 34 en het diafragma 8, de afstand tot het onderwerp moet dan ongeveer 4.25 m zijn (34/8=4.25).

· Er bestaan 3 soorten flitsers:

o hele oude flitsers waar je niks bij kan instellen, de flitser geeft altijd dezelfde hoeveelheid licht. Je kunt de hoeveelheid licht die je onderwerp bereikt alleen regelen door verder van het onderwerp af te gaan staan of je diafragma aan te passen.

o flitsers met sensor (bijvoorbeeld de Braun VarioZoom 340SCA). Veel instellingen moeten bij deze flitser handmatig ingesteld worden.

o TTL flitsers (nieuwste type flitsers). TTL (through-the-lens) is een methode waarbij de camera de flitser aanstuurt om de correcte belichting te krijgen. De camera bekijkt als het ware het binnenkomende licht en stuurt signalen over de gewenste sterkte en flitsduur naar de externe flitser. Deze flitser werkt dus volautomatisch.

· Problemen met direct flitsen:

o plat licht, geen diepte en plasticiteit in je afbeelding

o sterkte van het licht, hoe krijg je alle onderwerpen in je afbeelding goed belicht?

Een oplossing is om in plaats van direct te flitsen indirect te flitsen. Dit geeft een mooier, zachter en plastischer beeld met meer diepte. Bij de eerste 2 typen flitsers moet je wel rekening houden dat het flitslicht een langere afstand moet afleggen waarbij je 2-4 stops verliest (afhankelijk van de kwaliteit van het oppervlak waartegen je het licht laat weerkaatsen). Je kunt dit compenseren door dus het diafragma aan te passen). Bij portretten kun je piepschuim of tempex gebruiken om indirect in te flitsen, dit geeft een mooi zacht licht vergelijkbaar met dat van een soft box.

· Sluitertijd zo lang mogelijk zodat je optimaal gebruikt maakt van het omgevingslicht. De camera staat vaak automatisch afgesteld of de snelste synchronisatie stand, hierbij wordt dus vaak geen of bijna geen omgevingslicht meegenomen. Let hier dus op. Je kunt de sluitertijd handmatig instellen (bv op 1/8 – 1/25 afhankelijk van het onderwerp en beweging).

· Kleur is verder van belang. Het flitslicht geeft een neutraal licht. Door middel van filters kun je de kleurtoon van je afbeelding aanpassen. Hierbij geldt dat je het beste een filter kan gebruiken in de kleur van het aanwezige licht.

Voorbeeld: Je fotografeert in een zaal met TL licht (groen) dan een groene filter gebruiken.

Foto: Frans van Nistelrooij

Ellen Geerlings

Bezoek fotostudio Hennie Raaymakers

Op donderdag 14 januari zijn de leden van Dekate Mousa bij de studio van de Nederlandse fotograaf Hennie Raaymakers geweest. Hennie Raaymakers is een zelfstandige fotograaf, die meer dan dertig jaren professioneel met fotografie voor verschillende opdrachtgevers bezig is. Hij specialiseert zich in architectuur, interieur en productfotografie. Hennie werkt toch ook met andere onderwerpen, als portretten, mode en documentair. Voor vrijwerk is hij ook meestal met de architectuur bezig. Hij werkt zoals in Nederland en buitenland.

Hennie is een lid van DAPh of Dutch Architectural Photographers (http://www.daph.nl/). Dat is een vereniging van negen Nederlandse fotografen, die werken samen op verschillende grote, ook internationale opdrachten, tentoonstellingen en publicaties.

De studio van Hennie zit in de buurt van Den Bosch, in St. Michielsgestel. Dat is een grote witte ruimte met hoog plafond en veel apparatuur, verschillende soort lichten en flitsen. Net als elke architectuur en/of productfotograaf werkt Hennie meestal met de technische camera. In tegenstelling tot een gewone fotocamera met een vast huis (waarop men eventueel enkel het objectief kan vervangen) bestaat een technische camera uit een voor- en achterstaander, en een drager (bij een optische bank een balk, bij een loopbodem een plank) waarop de staanders kunnen bewegen. Doordat elke staander meer bewegingsmogelijkheden heeft is het ook mogelijk om een ander deel van de beeldcirkel van het objectief te gebruiken, het focus vlak schuin te verleggen, perspectief correcties te doen.

We hebben veel mooie en creatieve voorbeelden van Hennies architectuur fotografie werk gezien, natuurlijk op groot formaat afgedrukt. De rest van de avond waren we samen bezig met de fotografie van de sieraden met speciale effecten van glazen en spiegels. Dat was echt interessant en verrassend om de ongebruikelijke effecten op de foto’s op het beeldscherm van MacBook te bekijken, die daar net waren gemaakt met de technische camera met een digitale achterwand. Op het eind van de avond kreeg elke lid een cadeau – de kalender van DAPh voor 2010.

 Maria Rudnaya

Strobist

Op dinsdag 12 januari, ledenavond bij Dekate Mousa, gaf Bart van Overbeeke een lezing over flitstechniek. Hij is zelfstandig fotograaf en bekend gezicht op de universiteit en bij Dekate Mousa, waar zijn fotoroots liggen. Hij fotografeert onder meer voor het universiteitsblad, de Cursor.

Strobistfotografie betekent dat er op locatie gewerkt wordt met gewone speedlights, die je normaal gesproken op je camera schuift. Maar in dit geval zet je de flitsers creatief in en daarbij worden ook allerlei accessoires gebruikt.

Wanneer de flitser op de camera gezet wordt, levert dat meestal saaie foto's op van het type 'Hans van der Burgt'. Het licht komt recht van voor, is sfeerloos wit en overvloedig. Het resultaat is een fantasieloze, onaantrekkelijke foto.

De foto-rugzak van een strobist-fotograaf bevat dan ook twee of meer flitsers en reflectie-schermen, grids, kleurfilters, statiefklem en paraplu. Hiermee kun je op locatie je creativiteit aanspreken en een boeiende foto maken.

Doordat je meerdere flitsers gebruikt, heb je bijna net zoveel mogelijkheden om het licht naar je hand te zetten als in de studio. Maar de foto wordt op locatie gemaakt, en dit maakt elke foto uniek. Bij de portretten die Bart maakt zijn het bijvoorbeeld de werkkamer van de onderzoeker, een onderzoeks-opstelling of een board-room.

Het experimenteren met verschillende lichtbronnen, de onderlinge verhouding van de flits-sterkte, het vinden van een balans met omgevingslicht kost veel tijd. Je bent zo twee uur kwijt met het maken van een portret.

Daar staat tegenover dat er geen Photoshop trucage wordt toegepast. In de nabewerking worden beperkt bewerkingen toegepast: doordrukken en tegenhouden bijvoorbeeld, wanneer bijvoorbeeld een spot de achtergrond nog iets te veel doortekening geeft.

Bart laat enkele portretten zien, en legt uit welke opstelling van de flitsers hij toegepast heeft. Een veel voorkomende opstelling is een hoofdlicht schuin van voren, met een licht schuin van achteren dat de contouren van het onderwerp benadrukt. Het hoofdlicht kan dan enigzins diffuus zijn door een paraplu te gebruiken.

Voor het licht van achteren zet hij vaak een kleurfilter. De kleur kan afgestemd worden op de huiskleuren van de opdrachtgever of de steunkleur in een brochure. Om flare te voorkomen moet je vaak een 'flag' toepassen. Soms heeft de achtergrond nog een eigen invulflits nodig opdat kleuren goed uitkomen en om schaduwen van het hoofdlicht te verzachten.

Een digitale camera is haast noodzakelijk omdat je daarmee een trial-and-error werkwijze kunt toepassen. Je ziet direct het resultaat en je kunt bijsturen als het nodig is. Een flitsmeter wordt bijna nooit gebruikt. Draadloze aansturing van de speedlights is wel weer erg handig, omdat je daardoor volledig vrij bent in het plaatsen van de flitsers.

Paul Simons

Tripje Rotterdam

Het tripje naar Rotterdam begon met een autoritje. Wat eindigde met een cd van Tenacious D, om de stemming er alvast goed in te brengen. Als niet-bouwkunde student was ik erg benieuwd wat er allemaal op de planning stond. En eerlijk gezegd weet ik daar nu nog steeds weinig over te vertellen, maar ik ga m’n best doen.

Nadat we de auto geparkeerd hadden was de eerste halte het Nederlands Achitectuur Instituut. Daar kreeg ik meteen spijt van mijn keuze om alleen een analoge camera mee te nemen, want het fotografeerd binnen niet zo lekker bij ISO 160.....

Het toppunt van de tentoonstelling hier was meteen te zien: een grote kartonnen bal met een stad eruit gezaagd. Even een kopje koffie en toen zijn we met de camera’s in de aanslag de volledige tentoonstelling te lijf gegaan. Na een minuut of 10 toekijken heb ik besloten de cheat-mode van m’n camera te gebruiken om de ISO te pushen tot 800. De stadbal was ondertussen uitgebreid op de gevoelige plaat vastgelegd en na wat snelle foto’s van een miniatuur ongeluk in de doe-het-zelf stad verdwenen we in de rest van het gebouw. Dit eindigde op de een of andere manier op een houten vloer of metalen roosters boven de hal waar we binnen waren gekomen. Terwijl ik met m’n hoogtevrees aan het uitvechten was of ik bleef staan of verder liep, was iedereen vrolijk foto’s aan het maken van de maquettes en concepten die overal uitgestald waren.

Nadat we uit het NAI ontsnapt waren zijn we het havengebied in gelopen. Zelf kreeg ik hierbij lichtelijk het idee dat we ook uit Nederland vertrokken waren omdat ik de balkonnetjes met veel groen aan een verlaten gebouw wat Cubaans vond aandoen. Maar dat kan natuurlijk ook heel goed een afwijking van mijn kant zijn. Toen we eenmaal de halve groep waren kwijtgeraakt leek het ons veilig om op weg te gaan naar de Euromast, want die mocht natuurlijk niet ontbreken.

Op de Wilhelmina-pier besloot ik dat het tijd was voor een fotografisch experiment en heb ik een beetje dezelfde foto’s gemaakt als de rest van de groep, om vervolgens de negatieffilm maar als dia te laten ontwikkelen. En zo ben ik naar mijn mening toch aan de origineelste skyline van de dag gekomen (met een beetje hulp van Kwok en Folkert) (red. volgens mij is het Folkert niet ;-)).

  

Dan rest alleen nog de slachting van de Erasmus brug, het etentje in een of ander vaag schnitzel restaurant en de terugreis. Conclusie: zelfs als je niks met gebouwen hebt is zo’n dagje voor de gezelligheid toch de moeite waard!

Joost Velterop

Run and Shoot

Het is al weer een tijdje geleden, maar op 22 september vond er een heuse Run and Shoot contest plaats. Het idee achter deze activiteit is dat er in één uur tijd een foto wordt gemaakt binnen een bepaald thema. Nieuwsgierig gemaakt door de verhalen over de vorige editie (Iets met: Houd je van worst? Ja!) besloot ik mee te doen.

Omdat (gelukkig) iedereen altijd te laat komt bij DM, was ik nog net op tijd om mezelf bij een groepje in te delen. Na wat gegooi met dobbelstenen had ieder groepje een thema en een technische voorwaarde gekregen. Mijn groepje had als thema ‘Spiritualiteit’ en onze foto moest worden gemaakt met een telelens. De andere combinaties waren: mobiliteit & hoog standpunt, ‘In between’ & hoog standpunt, uitgelicht & hoog standpunt.

Samen met Lucas en Guus trok ik de binnenstad van Eindhoven in. Tijdens onze wandeling kwamen de ideeën nou niet echt uit de lucht vallen, waarschijnlijk omdat we alle drie niet zo spiritueel zijn ingesteld. Na een tijdje rondkijken op het station, kregen we de smaak gelukkig wat meer te pakken.

Op het station vonden we ons eerste doelwit: een reclamebord voor een uitvaartdienst, met de tekst “Wat maakt uw uitvaart uniek?”. We kwamen op het idee om mensen die voor het bord langs liepen te fotograferen met een lange sluitertijd. Door deze truc leken ze net schimmen, en dat gaf wel een grappig effect.

In de stad kregen we het geniale idee om foto’s te maken in de coffeeshop. Niemand van ons durfde het te vragen, dus ik offerde me op en waagde me naar binnen. Jammer genoeg werd ik samen met mijn fototoestel en statief vrijwel meteen weer naar buiten gebonjourd. Dit was overigens door twee ruige gozers die een fantastisch plaatje zouden hebben gevormd.

We troostten ons nog wat met de oplichtende Jezus van de Heilig Hart kerk. Als laatste poging probeerden we de spirit van Eindhoven nog vast te leggen met een flitser en het hoofd van Frits Philips, Uiteindelijk kozen we toch voor de foto’s uit het station en haastten we ons terug naar de Bunker.

In het kanariegele hok op de bunker liet ieder groepje zijn beste foto zien. Via een ingewikkeld punten-stem-systeem werden Joost, Frans, Harm, Daniele en Torfinn tot winnaars uit geroepen. Zij hadden het begrip mobiliteit vastgelegd door een fietser met licht een paar keer heen en weer te laten fietsen, en ondertussen ook nog te flitsen. Het zag er spannend uit.

Ook de andere groepjes hadden mooie foto’s. Een foto van twee mensen in een garage, die elkaar net mislopen in de spiralen van autowegen, was gemaakt door Joren, Ellen en Mark met als thema ‘In Between’. Paul, Jelle en Tom hadden met ‘Uitgelicht’ als thema een bewegende roltrap van bovenaf gefotografeerd.

 

 

 

Tessa Steenkamp

DM on Tour - Zwitserland (20 mei - 24 mei 2009)

Het vullen van een bidon met cola en het aanschaffen van een nieuwe accuboormachine kostten nog wat tijd op de woensdagavond maar een uur later dan gepland vertrok de DM-on-Tour met twee auto’s naar het zuiden. De Deutsche Autobahn bleek iets minder snel te zijn dan verwacht door alle baustellen en voor de Gothart-tunnel stond zeer vroeg in de ochtend al een file. Na enige verwarring over de eindbestemming (Lugano of Locarno) kwamen we eindelijk aan op het treinstation waar we de laatste DM’er Sjors oppikten. 

Nadat de groep weer herenigd was, gingen de Tomtom-lozen proberen om met de semi-tomtom de weg te vinden naar het hostel ergens in de bergen. Na wat smalle weggetjes omhoog door een rare “keer-om” poging kwamen ook de Tomtom-lozen aan bij het idyllische onderkomen. Nadat Frans ons had voorzien van gebakken eieren met brood en verse kruiden uit de tuin gingen we op ontdekkingsreis in Locarno. In de oude binnenstad was een antiekmarkt en een podium met daarop schaars geklede meisjes. Een wandeling langs Lagio di Maggiore bracht ons bij een klein kerkje met een park. Terug in het hostel genoten we aan de stamtafel van een door Frans en Kwok gemaakte pasta en ook een Canadees mocht meegenieten. Hij zou later die week een duik nemen á la James Bond in Golden Eye van de stuwdam een dal verderop. Na het eten werd de tuin omgetoverd tot centre-court want Frans en Sjors hadden nog wat energie voor een Monica Seles imitatie. De rest zat op de tribune met gevaar voor eigen leven door de ietwat uit koers gaande ballen.

Vlak voor het slapen gaan maakte Amanda een wonderbaarlijke val over een opstaande rand die haar vooral veel schrik opleverde en een pijnlijk oor. Waar gekoelde blikken bier dan al niet goed voor zijn! Door de nachtelijke autorit en de wetenschap dat de volgende dag om 6 uur de wekker ging voor een 9 uur durende wandeling, lag iedereen om 11 uur al op één oor. De hele nacht werden de meesten elk heel uur begroet door onze buurman: de kerkklok.

De volgende ochtend vertrok de stoet naar de startplaats van de bergwandeling. De flessen water en het krachtvoer werden verdeeld en de schoenen nog eens goed aangesnoerd alvorens we aan de wandel gingen. Voor de wandeling stond 9 uur maar als je met een groep camera’s op pad gaat kan het wel eens wat langer duren. Al bij de startplaats moesten een aantal chips en filmpjes belicht worden met reflecties van razend bergwater tussen uitgesleten rotsen. De route bracht ons over smalle bergpaden langs idyllische en fotogenieke dorpjes, de Bond-dam en steile stukken die we ook wel kuitenbijters noemen. Halverwege de middag begonnen de blaren op te komen, werden knieën pijnlijk en benen vermoeid. De Madonna del Sasso in Locarno werd het eindpunt van de wandeling want een trammetje bracht ons het laatste stukje naar beneden. Frans en Joren gingen met de bus naar de auto en de rest ging op zoek naar ingrediënten voor de Turkse spinazie van Joren. Hij was als eerste terug bij het station en nam alvast een deel van de DM’ers mee naar het hostel om te starten met de voorbereiding van het eten. Frans arriveerde ook vrij snel bij het hostel maar zonder de overige DM’ers. Zonder telefoon en geld om de parkeermeter te vullen en niet exact het trefpunt wetende was hij na twee rondjes rondom het station maar naar het hostel gereden. Kwok en Sjors konden in ieder geval goed bijkomen van de wandeling, wachtende op hun lift naar het hostel. Toen zij eindelijk aankwamen in het hostel konden ze gelijk aanschuiven.

De volgende dag ging de tour verder, of eigenlijk gingen we weer richting het noorden; Bern. De camping was voorzien van enkele architectonisch verantwoorde ruimtes voor sanitair en logees. Twee van de kamers waren voor ons. Nadat de auto’s waren uitgeladen en iedereen klaar was liepen we langs de Aare naar de binnenstad. Het warme weer spoorde veel Berners aan om verkoeling te zoeken in de Aare. De snelle stroming in het water zorgde ervoor dat ze binnen zeer korte tijd zonder enige inspanning honderden meters verderop weer de wal op konden klimmen. Ook het zwembad en het park langs het water lagen vol met schaars geklede mensen waar wij nogal uit de toom vielen met al onze bepakking. De steile trappen naar het oude centrum zorgden voor veel zweet, ietwat pijnlijke spieren van de vorige dag en nieuwe blaren. Na een aantal pleisters en wat zonnebrand liepen we verder al waar we bij een plein aankwamen met fonteinen in de bestrating. Kinderen liepen in hun onderbroekjes of zwemkleertjes van straal naar straal te springen en probeerden de constant veranderende waterstralen te grijpen of tegen te houden. Onze Joopjes gingen op de knieën, hopelijk worden ze niet binnenkort verdacht van handel in kinderporno ;-)

Toen de fonteinen ophielden kon de groep eindelijk verder. In het centrum werden verschillende vrijgezellenfeestjes gehouden. Paul won een reep chocola, Kwok een zoen van de aanstaande bruid en Amanda en Brigitta wonnen een zomer lang verse salade. We hoopten aan de overzijde van de Aare oog in oog te staan met hét symbool van Bern maar helaas werd de Berekuil verbouwd en was de meest recente bewoner eind april ingeslapen. Onverrichte zake keerden we weer terug naar de binnenstad om daar een hapje te gaan eten. Pizza, pasta en vocht waren de belangrijkste bestanddelen van de maaltijd. Na de koffie gingen we op zoek naar een barretje en uiteindelijk eindigden we ergens op een terras waar Kwok na twee slokken al ongeveer in slaap viel. Rond middernacht was de ticketautomaat voor de tram nog wel actief maar de trams zelf waren niet meer vooruit te branden waardoor een aantal met de bus terug gingen naar de camping. Helaas waren de meesten niet helemaal wakker meer waardoor we gezellig met de buschauffeur en een heel vreemde medepassagier via één van de buitenwijken van Bern uiteindelijk bij de camping aankwamen. Voordat iedereen op één oor lag werden er nog enkele blaren verzorgd.

Helaas werd het al weer zondag en dus tijd om huiswaarts te gaan. Het plan werd opgevat om via de Rijnwatervallen te gaan waardoor we onderweg ook Winterthur konden aandoen. De doka van Sjors werd nog even gekeurd evenals de motor, het toilet en het toiletpapier. In Schafhausen werden alle lenzen voor een laatste maal blootgesteld aan de zon en het glinsterende water. De polarisatiefilters werden uitgepakt en opgeschroefd om het naar beneden denderende water vast te leggen. Maar toen werd het echt tijd om Zwitserland te verlaten en de Deutsche Bahn onveilig te maken. Helaas had de auto van Joren er nog niet veel zin in en vond ie dat de sleutel niet de juiste was. Nadat we de motor hadden voorzien van wat frisse lucht en honderd startpogingen gaf de auto het toch op en konden we eindelijk verder. Na de eerst volgende tankbeurt gaf de auto weer aan het niet eens te zijn met het vertrek. Weer de motorkap omhoog gedaan voor verse lucht en ondertussen de ruiten ontdaan van alle zelfmoordterroristen.

Halverwege de avond kwamen we aan in de Bunker maar voordat we konden gaan Hoeken werden er toch wat extra kledingstukken aantrokken want onze lijven waren de afgelopen dagen redelijk verwend door het bijna tropische weer in Zwitserland.

Brigitta van Dijk